ابو القاسم سلطانى
258
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
شده است . كاپيتولها كوچك به رنگ زرد مايل به سبز و به صورت خوشه مىباشد . تكثير آن به وسيله بذر و يا كاشت پايههاى آن در بهار و پائيز انجام مىشود . منشاء اصلى طرخون درههاى آبرفتى جنوب روسيه ، سيبرى ، غرب آسيا و كوهستانهاى آلپ بوده است . اكنون بهطور وسيعى در اروپا ، امريكا و همچنين در ايران كشت مىشود . در كتاب ارشاد الزراعه تاليف سال 921 هجرى قمرى طرز كاشت و داشت آن ذيل نام طرخون كه مشهور به تلخان است ذكر گرديده است . تاريخچه و كاربرد آن در طب سنتى : ديوسكوريد درباره اين گياه شرحى نداده است و جالينوس طبق نوشته ابو ريحان گفته است كه آن هوبلوس مىباشد و طبرى با نام طرخون گويد كه آن سرد و سنگين است و رازى در كتاب دفع مضار اغذيه گويد در آفت دهان اگر آن را جويده و مدتى در دهان نگاه دارند موثر مىباشد و سردمزاجان نبايد در خوردن آن زيادهروى نمايند . طرخون غليان خون را كاهش داده و شهوت جنسى را از بين مىبرد و هروى مىنويسد كه آن نآن را خوب هضم نموده و معده را قوى مىكند 1 * و ابو ريحان نام آن را به زبان بلخى غرياوس 2 * مىنويسد : تميمى گويد جويدن طرخون گلو و زبان را بىحس مىكند لذا اگر قبل از خوردن داروهاى مهوع مانند مسهلها از آن مصرف نمايند پس از خوردن دارو حالت تهوع به آنها دست نمىدهد و اگر آب حاصل از كوبيدن آن را با آب رازيانه به شراب كدر هندى اضافه نموده بنوشند از ابتلاء به بيمارى آبله و بيماريهائى كه با بثورات جلدى همراه مىباشند محفوظ و در امان مىمانند و آن از گرانبهاترين مشروبات نزد پادشاهان هند و خراسان است خاصه آب ترخون كه از ابتلاء به و با جلوگيرى مىكند ( جامع مفردات ج 3 - 100 ) . طرخون گرچه داراى نيروى مخدر است ولى به نظر مىرسد كه در درجه دوم گرم و خشك باشد 3 * و آن موجب درد گلو مىشود ( تت قانون عب 326 ) . به شيرازى طرخونى خوانند 4 * ، ضد نفخ ، از بينبرنده اخلاط غليظ لزج ، بازكننده مجارى بسته شده ، اصلاحكننده هواى وبائى و طاعونى و زايلكننده حس چشائى مىباشد . طرخون موجب بىحسى و خشونت سينه مىشود مصلح آن عسل است و ديرهضم مىباشد مگر آنكه با كرفس خورده شود و رازيانه اثر درمانى آن را تشديد مىكند ( تت تذكره 232 ) . طرخون به فارسى طرخونى نامند ، حوران و حومران طرخون است ، ترخوان به فارسى ترخون را گويند ، طرخون معرب ترخانى فارسى است . به رومى اورسيطون و به يونانى ميورسيته نامند ( تحفه 177 - 97 - 63 و مخزن 377 ) . قسمت قابل مصرف برگ و سرشاخههاى نازك آن است .